روزگار كنونى تفاوت‏هاى چشمگیرى با روزگاران پيش از خود دارد. با نگاهى كوتاه به زواياى مختلف زندگانى انسان مى‏توان به اين تحولات در تمامى حوزه‏ها نگريست. در گذشته، در حوزه روابط انسان‏ها با يكديگر روابط چهره به چهره جريان داشت؛ يعنى انسان براى رساندن پيام خويش حتماً مى‏بايست مسير دور يا نزديكى را می­پیمود تا پيام خويش را ابلاغ نمايد؛ اما هم اكنون همه چيز رنگ مجازى به خود گرفته است، به گونه‏اى كه ساكنان كره خاكى حتى براى ادامه تحصيل هم نيازمند بيرون آمدن از خانه نمى‏باشند.

اين مسأله در حوزه علوم اسلامى و تبليغ هم سرايت نموده است؛ چنان كه انسان پيش از ما براى پژوهش‏هاى خويش مى‏بايست حجم وسيعى از منزل يا محل كار خود را به قفسه‏هاى كتاب اختصاص می­داد؛ در حالی كه پژوهشگر امروزى حجم وسيع‏ترى از آن را در قالب يك لوح فشرده در اختيار دارد. از آن مهم‏تر اين­كه اينترنت به عنوان سريع‏ترين وسيله ارتباطى و سرعت تبادل چشمگير اطلاعات توانسته است به در نورديدن زندگانى سنتى كمك و به عنوان يك ضرورت در ميان تمامى اقشار جامعه مذهبى و غير مذهبى راه باز كند.

با نگاهى گذرا به اين شاهراه، به­راحتى مى‏توان دريافت كه اينترنت به پيشرفت جهان­بینی­ها كمك شايانى نموده است؛ چه بسا انديشه­هايى كه تا ديروز به فراموشى سپرده شده بودند و هيچ كس طرفدار آن نبود؛ اما هم اكنون عرض اندام نموده و روز به روز بر جمع هواداران آن افزوده مى‏شود.

در سال­هاى اخير مراكز علمي - پژوهشى در حوزه علميه قم و شهرستان­ها، از اين وسيله استفاده شاياني نموده و توانسته­اند با ايجاد پايگاه هاي اينترنتي و اختصاص بخش عمده‌اي از آن به پاسخگويي به سؤالات و شبهات ديني كمك شاياني به دفاع از كيان اهل­ بيت (ع) و گسترش فرهنگ نوراني تشيع  و پاسدارى از اسلام علوى نمايند .

البته پايگاه‌هاي پاسخگو به سؤالات و شبهات ديني در اينترنت بسيار است و به جرأت مي توان گفت: بیشتر پايگاه‌هاي و حتي وبلاگ‌هاي ديني بخشی از پايگاه خود را به پاسخگويي اختصاص داده‌اند که بررسي همه آن‌ها از حوصله اين نوشتار خارج است. از اين رو، با انتخاب تعدادي از مهم­ترين اين پايگاه‌ها به بررسي آن­ها مي‌پردازيم.

آشنايي با پايگاه‌هاي پاسخگو

1 .  نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاه‌ها (www.nahad.net)

اين پايگاه به زبان فارسي فعال است و بخش­هاي مهم آن عبارت است از : خورشيد ولايت، با صاحب نظران، در دانشگاه ، حديث قلم، گزيده، فروغ سخن و با نهاد.

در بخش «با نهاد» با پرسش و پاسخ‌هاي  دانشجويي آشنا مي شويد. پرسش و پاسخ دانشجويي مجموعه‌اي 8000 سؤالي از پرسش­های دانشجويان و دانشگاهيان مي‌باشد که توسط محققان، کارشناسان و صاحب­نظران پاسخ داده شده است و در سه گروه : عنوان اصلي ، عنوان فرعي و سؤالات جديد دسته­بندي شده است. متن ماهنامه پرسمان نيز در اين بخش قرار دارد.

2 .  مركز فرهنگ و معارف قرآني (www.maarefquran.com)

پايگاه اطلاع­رساني مركز فرهنگ و معارف قرآني، وابسته به دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم، از نخستين و بزرگ­ترين پايگاه‌هاي پاسخگو به  سؤالات قرآني شناخته مي­شود. اين پايگاه از بخش‌هاي: قرآن­پژوهشي، آشنايي با مراكز ، اطلاع­رساني قرآني ، پاسخ به سؤالات قرآني، تازه‌ها، جديدترين كتب قرآني و جديدترين مقالات قرآني تشكيل شده است.

«پاسخ به سؤالات قرآني»، بخشي از پايگاه است كه براي پاسخگويي سؤالات قرآني ايجاد شده است. پاسخ به سؤالات قرآني ، پرسمان قرآني ، تالار گفتگو و ارسال سؤال قرآني تشكيل دهنده مطالب اين صفحه هستند.

يكي ديگر از فعاليت‌هاي بسيار ارزنده دفتر تبليغات اسلامي، راه­اندازي «مرکز پاسخگویی تلفنی به سؤالات دینی» است و آن­چنان که دست­اندرکاران اين پايگاه اعلام می­دارند: «مرکز پاسخگویی تلفنی به سؤالات دینی گامی مؤثر در جهت دست‌یابی به سخنان مقام معظم رهبری است. این مرکز از هفت گروه تخصصی قرآن و حدیث، تاریخ، اخلاق و عرفان، فقه، مشاوره، کلام و فلسفه تشکیل شده است که هر کدام از این گروه‌ها مسئول پاسخگویی به پرسش‌های تخصصی حوزه خود هستند». (1)

3 . پايگاه اطلاع­رساني انديشه قم (www.andisheqom.com)

پايگاه اطلاع­رساني مركز مطالعات و پژوهش‌هاي فرهنگي حوزه علميه به نام «انديشه قم»، پايگاه اختصاصي حوزه عليمه در پاسخگويي به شبهات ديني است . اين پايگاه، داراي بخش‌هاي متعددي مي­باشد كه مهم­ترين آن: پرسش و پاسخ و پاسخ به شبهات است. قرآن­شناسي ، مهدويت از ديدگاه اهل سنت ، قبض و بسط شريعت، اسلام و فلسفه ، علماء شيعه ، حوزه علميه ، علوم اسلامي ، عقايد اسلامي و شهر مقدس قم، از بخش هاي ديگر اين پايگاه مي باشد.

مجموعه پاسخ­ها در دو مجموعه جداگانه «پاسخ به شبهات» و «پرسش و پاسخ» ارائه گرديده است كه هر مجموعه به اساس موضوعات خاص تنظيم شده است.

با نگاهي به اين پايگاه  و بررسي مطالب آن، ضمن آشنايي با مباني و اعتقادات شيعه، با شهر مقدس قم و حوزه عليمه و علماء شيعه نيز آشنا مي­گرديد.

4 . مؤسسه تبيان (www.tebyan.net)

اين پايگاه به 5 زبان فارسي، عربي، اردو ، انگليسي و فرانسوي فعال است. بخش‌هاي مهم پايگاه عبارت است از : دين و انديشه ، ادبي و هنري، اجتماعي ، ورزشي ، جامعه و سياست، پرسش و پاسخ، آموزش و كتابخانه.

در قسمت پرسش و پاسخ، به بيش از 21 هزار پرسش در موضوعات مختلف پاسخ داده شده است. رایانه و فنّاوری ، امنیت فنّاوری اطلاعات و ارتباطات ، كامپيوتر، حقوقي، مذهبي؛

دانش­افزايي دبيران، راهنماي تحصيلي، روان­شناسی،  ادبي، هنري، علمي و درسي، سلامتي ، مشكلات ما و شما، زبان­هاي ديگر، ایران­شناسی، هنر در خانه، سياسي،  اعتیاد ،  ورزشي و تعبير، خواب از موضوعاتي است كه به پرسش‌هاي مربوط به آن­ها پاسخ داده شده است.

5 . مركز جهانى اطلاع­رسانى آل البيت (ع) (www.al-shia.com)

مركز جهانى اطلاع­رسانى آل البيت (ع) جهت تبليغ دين مبين اسلام و اعتلاى روز­افزون دين محمدى (ص) ميان آحاد مردم در جاي جاى اين جهان پهناور تشكيل شده و ارتباط آسان با مراجع عظام تقليد شيعه و پاسخگویى به سؤالات شرعى و اعتقادى مردم را در اولويت كار خود قرار داده است. پايگاه اطلاع­رساني این  به 29 زبان زنده دنيا فعال است.

برنامه هاى بخش فارسى در پايگاه مذكور از دوازده كليد واژه تشكيل شده كه عبارتند از:

1. کتاب وحى؛ 2. اهل بيت (ع)؛ 3. تشيع؛ 4. خاورشناسى؛ 5.  مراجع و علما؛ 6. اجتماعى؛ 7.  کتاب­سرا؛  8 . پايگاه­هاى شيعى؛ 9. مراكز و مؤسسات؛ 10. بانک صوتى؛ 11. نگارخانه؛ 12. خدمات.

قسمت «الأسئله و الأجوبه» نيز از قسمت‌هاي مهم بخش عربي اين پايگاه است كه پاسخگوي سؤالات و شبهات ديني بوده و به صورت موضوعي طبقه­بندي و ارائه شده است. در این قسمت، امكان ارسال سؤال جديد نيز وجود دارد.

6 . ستاد پاسخگويي به مسائل ديني (www.porsojoo.com)

پایگاه پاسخگویی به مسائل دینی، به دفتر تبليغات اسلامي حوزه علميه قم  وابسته است كه با اختصاص گزينه‌هایي چون: معرفی مراکز پاسخگو، ارسال پرسش، بانک پرسش و پاسخ، کتابخانه، مقالات، اخبار و پایگاه­های مرتبط، امكان دسترسي پژوهشگران و علاقه­مندان به مسائل ديني را فراهم آورده است.

هدف اصلي اين ستاد، سامان دادن به امر پاسخگويي ، هماهنگي بين مراكز پاسخگو و جلوگيري از كارهاي تكراري است و در مرحله بعد، پاسخ به سؤالات و شبهاتي كه هنوز به آن پاسخ داده نشده است.

در حال حاضر، بانك «پرسش و پاسخ» و «انجمن پایگاه» از قسمت­هاي قابل توجه اين پایگاه است كه به صورت موضوعي به پاسخگويي به سؤالات و شبهات ديني پرداخته است.

در صفحه اصلي اين پایگاه نيز جديدترين اخبار مرتبط با مراكز پاسخگو به چشم مي‌خورد كه از بخش‌هاي روزآمد پايگاه به شمار مي‌آيد.

7 . مركز الابحاث العقائديه (www.aqaed.com)

اين پايگاه از مهم­ترين پايگاه‌هاي اطلاع­رساني در زمينه شناخت عقاید شيعه می­باشد كه بيش از يك دهه است به زبان عربي فعاليت مي‌كند. المكتبه العقائديه، المستبصرون، الشيعه والتشيع، الندوات العقائديه و الأسئله العقائديه  ‌از بخش‌هاي مهم اين پايگاه است .

از بخش‌هاي اين پايگاه، پاسخ به سؤالات اعتقادي (الأسئله العقائديه) است كه به شكل موضوعي تنظيم شده است و موضوعات: القرآن الكريم، آيه المباهله و الموده ، آيه الولايه، ابن تيميه، الامامه ، البكاء على­الميت، البناء على القبور، البيعه، التبرك، التوسل و الاستغاثه، حديث اثني عشر خليفة، الخلفاء، الخمس، الدعاء، الشفاعه،  الشورى،  الغدير ، فرق و مذاهب، النبوه و الانبياء،  الوحده الاسلاميه و الوهابيه، از بارز­ترين موضوعات اين صفحه است.

يكي از ابتكارات جالب اين پايگاه، بخش «المستبصرون» است. اين بخش به معرفي و شرح زندگي كساني اختصاص يافته كه از اديان ديگر به دين مقدس اسلام گرويده و مذهب تشيع را انتخاب كرده‌اند.

8 . پايگاه مؤسسه فرهنگي و تحقيقاتي إسراء (www.esraco.net)

پايگاه مؤسسه فرهنگي و تحقيقاتي إسراء، به عنوان پايگاهي اختصاصي، متكفل آثار مکتوب و بيانات حضرت آيت الله جوادي آملي مي‌باشد. جام معرفت ، در محضر استاد ، استفتا، پيام استاد، آثار منتشر شده و پرسش و پاسخ، از مهم­ترين گزينه‌هاي اين پايگاه‌اند.

بخش پرسش و پاسخ اين پايگاه، در موضوعات: تفسير، عترت، فلسفه، عرفان، فقه و حقوق، اجتماعي و معارف، فعاليت چشم­گيري داشته و تمامي پاسخ‌ها از آثار حضرت استاد تهيه گرديده است.

9 . مجمع جهاني اهل بيت (ع) (http://www.ahl-ul-bait.com)

مجمع جهاني اهل‎بيت (ع) به عنوان يك تشكل جهاني و غير دولتي، از طرف گروهي از نخبگان جهان اسلام تشكيل شده است. همياري براي رفع مشكلات و مسائل فرهنگي و اجتماعي و ارتباط با سازمان­هاي موجود در جهان اسلام و استفاده از منابع عظيم و غني معارف اسلامي، از اهداف مهم اين پايگاه است.

اين پايگاه به 15 زبان زنده دنيا فعال است كه قرآن، نهج البلاغه ، ادعيه و زيارت، عترت، شيعه­شناسي، پاسخ به شبهات ، امام خميني (ره) و حكايات اسلامي، از بخش­هاي مهم آن است .

اطلاعات متنوعي مانند : كميته دفاع از حريم شيعيان، مفاهيم اسلامي ، اسلام و اديان جهان و چرا شيعه شدم، در صفحه نخست اين پايگاه قابل دستیابی است.

آنچه گذشت، مروری کوتاه بود بر جايگاه و وضعيت پرسش و پاسخ­های دينی و اسلامی در اينترنت که تنها به قصد معرفی و آشنايی با آن­ها طرح و بررسی شد. قطعاً نقد و بررسی هر يک از اين قبيل پايگاه­ها و صفحات، مجال بيشتری را می­طلبد که اميدواريم در فرصتی ديگر اين موضوع نيز اتفاق افتد.

پی­نوشت­ها:

على روح الهى خراسانى*

1. به نقل از: مسئول گروه قرآن و حدیث اين مرکز در گفتگو با خبرگزاری رسا، www.porsojoo.com

اشاره
مدتی است که رهبر معظم انقلاب، بر ضرورت نوآوری به جهت «اجتناب‌ناپذیر بودن تحولات در جوامع بشری»(1) تأکید دارند. و در نتيجه، «مدیریت تحولات در کشور»(2) را یک بایسته دانسته. و فرمودند: «با توقف در گذشته و نفی نوآوری، نمی‌توان به جایی رسید... بنابراین، تنها راه صحیح، باز گذاشتن راه نوآوری، آزادفکری و آزاداندیشی و مدیریت این راه تحول آفرین است»(3) ایشان با نام گذاری امسال به سال نو آوری و شکوفايی، بر ضرورت این مسأله در این برهه از ایران معاصر صحه گذاشتند.
مسجد، به عنوان يكي از اساسي ترين اركان انقلاب خمینی کبیر (ره)، باید در دایره نوآوری، جایگاه خود را مشخص نمايد و از این قافله عقب نماند. به  فرموده رهبر فرزانه انقلاب (ره): «تحول راز ماندگاری و تعالی بشر است»(4). بنابراين مي توان اذعان داشت كه مساجد و امور مربوط به آن در صورت «کناره گیری از تحول موجب از بین رفتن و یا منزوی شدن خواهد شد.»(5)
این مقاله با استناد به واقعیت‌های دینی و اجتماعی، برای بهبود وضعیت موجود مساجد و خروج از رخوت، جذب انبوه جوانان، بهره گیری از رقبای فرهنگی مسجد، در راستای مسجد، یعنی قرار دادن ابزارهای نوین فناوری در طول مسجد نه در عرض آن (رفیق مسجد نه رقیب)، پاسخ به نیاز معنوی انسان مدرن، ضرورت هم گرايي و مدیریت تحولات جهانی و پرهیز از قرار گرفتن در انزوا، رساندن پیام انقلاب به جهان و دستیابی به جایگاه مورد نظر در سند چشم انداز، یک راهکار کاربردی را پیشنهاد می نماید.
این نوشتار همچنين با بررسی فرصت‌ها و تهدید‌ها در عرصه جهانی به  ویژه خاورمیانه – به جهت محوریت سند چشم انداز بر خاورمیانه - ضرورت راه اندازی «مسجد مجازی» را گوشزد می نماید.
یکی از ویژگی‌های اماکن مجازی این است  که بشر در آن بر مکان و زمان فائق می آید و می تواند از هر جایی از کره خاکی در هر زمان به مقصودش دست یابد. این در حالی است که مکان‌های مذهبی واقعی، فاقد چنین ویژگی می باشند و استفاده از آن نیازمند برنامه زمانی و مکانی خاص است. از اين رو، مسجد مجازی می تواند پاسخگوی نیاز‌های افراد در هر زمانی و مکانی، آن هم به انتخاب مخاطب و نه خطیب، باشد.
مراد از مسجد مجازی در این مقاله عبارت است از وجود همه ساز و کارهای (ارکان) یک مسجد واقعی (فیزیکی) در فضای مجازی اعم از اینترنت و بازی‌های رایانه ای.
کلید واژگان: مسجد مجازی، مسجد آنلاین، مسجد اینترنتی، سند چشم انداز، نوآوری.

پیشینه جایگاه معابد و کلیسای مجازی
در اوايل سال 2001، كليساى ملى استراليا در راستاى جذب بيشتر مردم براى حضور در مراكز و محافل مذهبى، از ابزار نوظهورى به نام اينترنت بهره برد و افرادى كه روزهاى يكشنبه نمی توانستند به هر علتی در مراسم دعای كليسا شرکت کنند، ساعاتى از اينترنت به طور رايگان استفاده می کردند.
چیزی نگذشت که كليساهاى پروتستان آمريكا نیز اقدام به راه اندازى پايگاه ‌هايى كردند كه در آن به شكل همزمان افراد مى‏توانستند با استفاده از اينترنت در دعاهاى روز يكشنبه كليسا شركت كنند؛ بدون آن كه نياز به طى كردن مسافت و حضور فیزیکی در كليسا داشته باشند. (6)
اسقف كن كلسى، يكى از نخستين كشيشان اينترنتى در مصاحبه‏اى با آسوشيتدپرس در اوايل سال 2003 گفت: كليساى اينترنتى جامعه‏اى جديد و به عبارتى، خلق سرزمينى جديد است. ما در كليساى اينترنتى تمام كارهاى جامعه دينى را انجام مى‏دهيم؛ به طور مثال، عبادت هاى روزانه، خواندن كتاب مقدس، حضور كشيش براى گفتگو و تسكين و حتى ثبت اعترافات گناهكاران در اين جامعه الكترونيكى تحقق يافته است. چند ماه بعد ربكا سامرز، مسئول مركز شوراى كاتوليكى كانزاس سيتى نيز از راه اندازى جامعه اينترنتى اديان خبر داد و گفت كه آن‌ها بودجه قابل توجهى براى اين جامعه مجازى كه به گسترش تعاليم مسيح و حفظ مسيحيان در جهان كمك خواهد كرد، اختصاص داده‏اند.
دسترسى شبانه روزى به كشيش‌هايى كه ساعت ها با مراجعان چت مى‏كنند، موسيقى‏هاى مذهبى كه در تمام ساعات قابل شنيدن است، استفاده از كتابخانه‏ها و مقالات و تحقيقات آكادميك و علمى و همچنين شركت در دعاهاى دسته جمعى و خواندن كتاب مقدس، از جمله متداول‏ترين امور كليساهاى اينترنتى است.
نگارنده مناسب می داند که در این قسمت به فاصله بلند بین فعالیت‌های جدی دیگر ادیان و کندی تلاش ما مسلمانان در این زمینه اشاره كند و آمار مقایسه ای را ارائه نماید. آن گاه نیک روشن خواهد شد که چقدر از قافله عقبیم.
جهت یافتن تعداد معبد، کلیسا و مسجد مجازی از دو موتور مشهور جستجوگر اینترنتی(7) بهره بردم و آنچه را از واژگان که در اینترنت در دو زبان فارسی و انگلیسی(8) به موضوع مورد بحث مربوط می شود، بررسی نمودم.
اما قبل از توجه به نمودار آمار، ياد كرد چند نکته را لازم می دانم:
1. این فاصله بلند بین فعالیت ما در دنیای مجازی و دیگر ادیان به ویژه مسیحیت، تنها در گستره زبانی فارسی و انگلیسی است. حال اگر زبان‌های دیگر مورد جستجو قرار گیرد، فاصله خیلی بیشتر خواهد بود. بی شک، بايد به شگرفی فعالیت‌های آنان غبطه و بر رخوت خود در این عرصه حسرت خورد!
2. حسرت دیگر آن که حتی اگر در کمیت مساوی می بودیم- که نیستیم- در کیفیت نیز قابل رقابت با آن‌ها نیستیم؛ يعني حتی بهترین نمونه مسجد مجازی، با کم رتبه ترین کلیسای مجازی از لحاظ تولید، کیفیت عرضه، تنوع، مخاطب محوری و جذابیت‌ها قابل مقایسه نیست. مساجد مجازی، حتی در روزآمد شدن محتوا با کلیسای مجازی فرسنگ‌ها فاصله دارد و این وظیفه متولیان امر مسجد را صد چندان می کند.(9)
3. و باز بر این نگرانی تأكيد مي ورزم که حتی این مساجد مجازی هم معمولاً از تولیدات کشور‌های عربی و سنی مذهب هستند. و جایگاه مکتب غنی اهل بیت(ع) در این عرضه به حق مورد غفلت قرار گرفته است.(10)
4. نظر به این که مساجد مجازی گاه توسط خود اشخاص به صورت خودجوش راه اندازی شده است، به نظر می رسد که جهت تولیت این مساجد مجازی، مثل مساجد فیزیکی، باید مرکز رسیدگی به امور مساجد اقدام نمايد و در موارد اصلاحی، به گوشزد، و در مواردی نیز به تشویق مبادرت ورزد؛ زیرا به گمان حقیر مرکز متولی نه تنها واقعیت بیرونی مسجد، که متولی خود واژه «مسجد» هم هست؛ حال این واژه در عالم عیان باشد یا در جهان مجاز.
5. اگرچه بيان این نکته چندان مرتبط با این نمودار نیست، ولی متولیان مسجد، بايد به واژه مقدس«مسجد» هم توجه كنند. نگارنده با جستجو در دائره المعارف‌ها و زبان انگلیسی، معادل انگلیسی مسجد را masjid يافت و نه masjed.  دامنه جستجوی هر یک از این دو واژه در موتور‌های جستجو، شاهدی بر ادعای ما است. همچنان که در جدول دیدید، حتی در برخی مواقع نتيجه جستجوي واژه masjed صفر بوده است؛ در حالی که واژه masjid بالای بیست هزار را نشان می دهد. متأسفانه مترجمان و يا برخی متولیان مسجد نيز بدون توجه به این مطلب، حتی نشاني پايگاه اينترنتي خود را با واژه masjed ساخته اند و نه masjid! (12)
واژه مورد جستجو    نتیجه جستجو در گوگل    نتیجه جستجو در یاهو
مسجد اینترنتی                81 مورد                      66  مورد
کلیسای اینترنتی             980/4 "                         110 "
معبد اینترنتی                       1 "                             1 "
مسجد مجازی                     26 "                           13 "
‫کلیسای مجازی                   70 "                           17 "
معبد مجازی                         5 "                            6 "
مسجد آنلاین                        2 "                            0 "
‫کلیسای آنلاین                  170 "                           30 "
معبد آنلاین                           0 "                            0 "

online mosque              311 "            718 "
online church        000/184 "     000/773 "
online temple         800/13 "       600/58 "
virtual mosque           460/1 "        680/3 "
virtual  church        500/26 "     000/263 "
virtual temple       300/12 "       000/68 "
Internet mosque            303 "           661 "
Internet church        000/35 "    000/270 "
Internet temple         360/1 "        560/1 "
Internet Masjed                                  0 "    . "
Internet Masjid        800/21 "            61 "
Online Masjed                 1 "              2 "
online Masjid            559 "             83 "
Virtual Masjed                1 "              1 "
Virtual Masjid               136 "            40"
به نظر نگارنده، مناسب و بجا است كه مرکز رسیدگی به امور مساجد کشور، با اعلان رسمی تولی تمام معانی واژه مقدس مسجد اعم از عالم عیان و مجاز، به موارد زیر اقدام نمايد.
1. نظر به این که مسجد یک واژه مقدس اسلامی است، ممکن است – كه البته به گمان بنده اتفاق افتاده - که دشمنان به اسم این واژه با دامنه‌های متفاوت، پايگاه هاي اينترنتي ساخته و به تبلیغ عقاید خود بپردازند؛ یعنی کاربری که جز از اسلام و مسجد چیزی ندیده و نشنیده، به اسم مسجد بودن آن اکتفا مي نمايد؛ در حالي كه محتوای آن کاملاً ضد اسلامی است. از اين رو، در یک اقدام سریع باید همه مشتقات مسجد با انواع دامین‌ها، ضبط شده و در انحصار مرکز مربوطه قرار گیرد؛ زیرا به نص قرآن، مساجد از آن خدایند.(12) در آن باید خدا یاد شود؛ نه این که با اسم مقدس مسجد، فضای مجازی ساخته شود و در آن دین مسیحيت و انديشه ها و عقايد مخالف اسلام ترویج شود.
2. همچنان که مساجد فیزیکی را معمولاً مردم مي سازند و مرکز آن ها را حمایت و هدایت می کند، به نظر می رسد بايد افراد خودجوشی که اقدام به تأسیس مسجد مجازی نموده اند، شناسايی شوند و مورد حمایت و تشویق قرار گیرند.
3. همچنان که مساجد فیزیکی بدون نظارت در ساخت وساز و مدیریت، از مطلوبیت کافی برخوردار نخواهد بود، باید مساجد مجازی نیز سامان دهی گردد و بر محتوای تولیدی آن‌ها نظارت شود و البته این امر در سایه آموزش محقق می گردد.
4. بايسته است كه مرکز رسیدگی به امور مساجد با ایجاد یک تارنمای وبلاگ نویسی مسجد مثل «مسجد بلاگ» در این زمینه به تولید انبوه دست یازد. و این مطلب صد البته موجب روی آوردن ائمه جماعات و مساجد به پژوهش می شود. در این باره ، آموزش فناوری‌های نوین مثل چگونگي استفاده از اینترنت و وبلاگ نویسی را برای ائمه جماعات می توان در دستور کار قرار داد و با چاپ و توزيع جزوات راهنما و يا برگزاري كارگاه هاي آموزشي به اين امر پرداخت.
5. مرکز پایگاه خبری مسجد نیوز به امر توليت و نشر اخبار مربوط به مساجد به زبان‌های مختلف بپردازد. با توجه به حضور هزاران ائمه جماعت، آن‌ها می توانند خبرنگاران خوبی برای این پایگاه باشند؛ ظرفیتی که نظیرش را در جهان هیچ پایگاه خبری ندارد؛ چرا بايد از این پتانسیل غافل باشیم! ضمن اين كه این پایگاه مربوط به مساجد، دست اندرکاران و ائمه جماعات را از آخرین اخبار مسجد آگاه می سازد.

فزونی جایگاه دین در اینترنت رويتر نیز در 28 دسامبر سال 2001 با چاپ گزارش مفصلى اعلام كرد كه از هر 4 مراجعه كننده آمريكايى، يك نفر براى مقاصد دينى به اينترنت رجوع مى‏كند. همچنین ذكر شد كه 69 درصد از اين افراد درصدد يافتن منابع مطالعاتى دينى و تحقيق درباره اديان مختلف هستند. در این میان، 21 درصد در جستجوى متون مقدس دينى و شركت در اعمال و نيايش‏هاى آن هستند.(13)
در یک تحقیق در ایران نیز استفاده علمی و دینی از اینترنت بیش از تفریحی و سرگرمی بوده است. بر اساس این تحقیق، به ترتیب: 3/54 درصد از پايگاه‌های خبری، علمی و آموزشی و 7/45 درصد نیز از پايگاه‌های تفریحی- سرگرمی استفاده می کردند. (14)
آيا این فرایند رو به رشد استفاده از اینترنت در جهان که حاصل «یک تحول» در عرصه اطلاع رسانی است، نیازمند مدیریت نیست؟

تبلیغ اسلام در دنیای مجازی اینترنتی
اقلیت مسلمان در کشورهای غربی در حالی که با ستادهای گسترش اسلام در دنیای حقیقی روبه رو شده اند، به دنیای مجازی رو کرده تا آموزه‌های حقیقی اسلام را با هدف رفع باورهای نادرست در دنیای رايانه ای ارائه کنند.
محمد یوسف روان پزشک ساکن سوئد در فضای اینترنت مسجدی مجازی تشکیل داده تا از طریق آن آموزه‌ها و آداب و رفتار اسلامی را ترویج کند. غیر مسلمانان در این مسجد با چگونگی نماز خواندن، قرائت قرآن و وضو آشنا می شوند. وی گفت: صدها نفر از علاقه مندان از ملیت های مختلف برای شناختن اسلام به این فضا رجوع می کنند. یوسف 39 ساله اظهار داشت که تاکنون سه مسیحی بازدید کننده از این ستاد مجازی به اسلام مشرف شده اند.
این فضای مجازی با معماری اسلامی تزئین شده است، مسجد آن از مناره برخوردار بوده و در داخل آن نسخه‌های قرآن کریم و ترجمه آن به زبان انگلیسی قرار گرفته است.
حدود 1500 نفر روزانه از این مسجد مجازی دیدن می کنند که در آن میان، عده ای غیر مسلمان هستند. اقلیت مسلمان در سوئد این فضای مجازی را در پایگاه اینترنتی «زندگی دوم» (Second Life) ایجاد کرده اند. Second Life یک دنیای کاملاً مجازی است که توسط ساکنان آن ساخته می شود. از زمان افتتاح این شبکه در سال 2003 تاکنون بیش از 9 میلیون نفر در آن عضو شده اند. (15)
فرازی از بیانات رهبر انقلاب در این زمینه می تواند فصل الخطاب باشد: «در همين‌جا لازم است درباره اقليت هاى مسلمان در برخى از كشورها و از جمله كشورهاى اروپايى اشاره شود كه فشار وارد بر مسلمانانى كه مايلند هويت اسلامى خود را حفظ كنند، افشاگر ماهيت دمكراسى و آزادىاى است كه غرب پيوسته از آن دم مى‌زند. حساسيت هايى كه بعضى دولت هاى اروپايى در برابر ساختن مسجد، يا تشكيل اجتماعات اسلامى، يا رعايت لباس اسلامى و امثال آن نشان مى‌دهند يا در مردم برمى‌انگيزند، بايد مسلمانان را به مواضع واقعى آن دولت ها نسبت به اسلام آشنا سازد. اين ها از جمله‌ مسائل مهمى است كه مسلمانان جهان بايد درباره‌ آن بينديشند و از آن براى معرفت به وظيفه‌ خود در اين روزگار بهره گيرند».(16)

شبیخون نرم و فرهنگی دشمن و لازمه مقابله به مثلکافی است فیلم‌های ساخته شده غربی و‌هالیودی بر ضدّ اسلام را مشاهده کنید. استفاده از نماد‌های اسلامی مثل اذان، مسجد و مناره به عنوان کمین گاه تروریست‌ها! و محل تربیت گروه‌های فشار، در راستای پروژه نامیمون تخریب چهره اسلام است. آیا همین ما را بر آن نمی دارد که از این واژه‌ها و نمادهای مقدس دفاع کنیم؟
فیلم‌هايی مثل «روز استقلال»،(17) «محاصره»(18) و «شمشیر اسلام»(19) در صدد ارائه چهره ای خشن از اسلام اند. در این فیلم‌ها عموماً همزمان با صدای اذان و نمایش مناره و گنبد مساجد اسلامی - البته با رنگ سرخ که در روان شناسی نماد خشونت است و ناخود آگاه مخاطب را در فضای ترور قرار مي دهد -  عملیات ترور را نشان می دهد.
آیا وقت آن نرسیده است که ما نیز با ساخت بازی هاي رایانه ای براي كودكان و نوجوانان آن ها را روانه مسجد مجازی کنیم. غرب اگر بازی رايانه ای می سازد، با شلیک هر گلوله، صدای «یا مهدی» سر می دهد. از اين رو، نهاد متولی مسجد وظیفه دارد که با تهيه بازي هاي مناسب، فرزند ایران و اسلام را در فضای مسجد قرار دهد. مگر نه آن است که در دنیای معاصر، به اعتراف همه روانشناسان تبلیغ مستقیم معنا ندارد باید نا خودآگاه مخاطب را برای پذیرش پیام تحریک کرد.
حال که دشمن با استفاده از فناوري رسانه سعی در وارونه جلوه دادن چهره اسلام، خصوصاً بعد از حادثه یازدهم سپتامبر دارد، از آن جا که مساجد از دیر باز، سخنگوی رسمی اسلام مبین بودند، با احیای نقش رسانه ای مساجد مي توان در معرفی چهره واقعی اسلام کوشید. (20)
رهبر فرزانه انقلاب «کنترل، تحولات جهانی به دست صهیونیسم و سرمایه‌داری جهانی را خطری جدی»(21) می شمارند. آیا نباید برای رهاسازی مدیریت تحولات جهانی از دست این غاصبانِ مرز و بوم، فرهنگ و هویت اسلامی اقدام نمود؟
در دنیای امروز که همه رسانه‌ها تحت کنترل صهیونیسم و باندهای قدرت سیاسی اقتصادی است، ضرورت حفظ کارکرد رسانه ای مساجد به عنوان مکان‌های مردمی و آزاد، اهميّت چند برابر می یابد.
این نماد بزرگ اسلام، تریبون اسلام به شمار مي رود و مخاطب آن همه انسان ها هستند؛ (22) نه فقط مسلمین: «جَعَلَ اللَّهُ الْكَعْبَهَ الْبَيْتَ الْحَرامَ قِياماً لِلنَّاسِ». (23) در تفسیر نمونه ذیل این آیه می خوانیم: «مخصوصاً كلمه «للناس» نشان مى‏دهد كه اين مركز امن و امان، پناهگاهى است عمومى براى همه جهانيان و انسان‌ها و توده‏هاى مردم». (24)
صاحب نظران علم ارتباطات مثل پروفسور مولانا، بر وابستگی رسانه‌ها بر مساجد تأکید دارند. به باور ایشان، رسانه ای که از کانون قداست، خودی و خوش سابقه در عرصه اطلاع رسانی صادر شود، کاملاً مورد اقبال جامعه خواهد بود. (25)
پروژه مسجد مجازی تنها راه ارضای نیاز‌های معنوی آن سوی مرزها با اقیانوس عرفان و اخلاق اهل بیت (ع) است كه با كمترين هزينه قابل اجرا و پيگيري است.

مخالفان معابد مجازی
در آيین مسیحیت عده ای که گرایش سنتی داشتند، با این پدیده به مخالفت پرداختند. اين مسأله در موارد بسيارى مورد انتقاد اسقف‏ها و كشيشانى قرار گرفت كه معتقد بودند اينترنت مردم را از كليسا دور كرده است و باعث كاهش حضور مؤمنان در روزهاى يك شنبه مى‏شود. به همين دليل، طى اطلاعيه‏هاى مكرر اعلام كردند كه هيچ جايگزينى براى حضور در كليسا وجود ندارد و مسيحيان موظف هستند روزهاى يك شنبه به كليسا بيايند. سنت گرايان همچنان معتقدند که اينترنت عامل جدايى مؤمنان مسيحى از كليسا و قطع رابطه آنان با سازمان كشيشان است. (26)
كن كلسى، از بنیانگذاران کلیسای مجازی در پاسخ اين انتقاد به خبرنگار آسوشيتدپرس گفت: اين مهم نيست كه مسيحيان به كليسا بروند يا از طريق اينترنت خود را در كليسا حس كنند؛ اين مهم است كه رابطه آن‌ها با جهان مسيحيت و دنياى كليسا قطع نشود. ما بايد تصميم بگيريم، كه رابطه را براى هميشه قطع كنيم و هر روز شاهد كاهش مؤمنان باشيم، يا اين كه بپذيريم اين رابطه وجود داشته باشد؛ حتى به شكل مجازى. (27)
صد البته که مسجد مجازی یک آستانه است برای پر کشیدن به مسجد محله، یک عروج از مسجد مجازی به مسجد واقعی. شاید بی جهت نباشد که معراج معنوی پیامبر از مسجد بود تا به مسجد.(28) و این فرآیند، یک انسان سرگشته از مدرنیته و تبلیغات صهیونیسم را به دامن اسلام آورده و در مأمن مسجد جای می دهد؛ «وَ إِذْ جَعَلْنَا الْبَيْتَ مَثابَةً لِلنَّاسِ وَ أَمْناً». (29)
ساخت مساجد مجازی به معناي دست کشیدن از مسجد سنتی نيست؛ بلکه در راستای تعالی ذکر خدا است. مگر نه آن است که می توان جوان آشفته در بازار دنیای دیجیتال را با همین ابزار جذب کرد و پس از زلال کردن فطرت گمشده اش، دست او را گرفت و در گوشه ای از مسجد سنتی گذاشت تا این بار به طور واقعی و نه مجازی، به طور فیزیکی و نه فقط ذهنی، به استماع حقیقت و کرنش در برابر خدایش بپردازد.
آیا جوانی غربی ای که اساساً اسم مسجد به گوش او نخورده و یا به جهت تبليغات سوء استكبار، از مسجد مفهومی بد در ذهن دارد، نباید با استفاده از تحولات جهانی، او را با حقیقت مسجد آشنا نمود؟

مسجد مجازی؛ بایسته چشم انداز بیست ساله ایران اسلامیبجا است در این جا به بند‌هایی از سند چشم انداز اشاره کنیم که می توان با استنباط از آن‌ها جایگاه مسجد را در افق 1404 بررسی نمود و ناگزیر بودن از روی آوری به مسجد مجازی را گوشزد نمود. بی شک، هر گونه انحراف از این میثاق ملی، ایران را در رسیدن به آن هدف مبارك باز خواهد داشت و مسجد باید جایگاه و شأن خود را با تکیه بر این بند‌ها مشخص نماید.
در این جا عباراتی از سند چشم انداز را که با مسجد مرتبط می شود، به تحلیل می نشینیم.
در بخش‌های پیش آمد که نفوذ اینترنت در خاورمیانه در حال رشد بسیار سریع بوده و هم اکنون نزدیک به یک چهارم جمیعت آن از این پدیده برخورداند که با سرعت فزون آن، در افق 1404 جمیعت بسیار زیادی از آن بهره مند خواهند شد. با توجه به پدیده نا میمون رسانه‌های تبلیغی غرب و نیز صهیونیسم و وهابیت در منطقه که هر دو دست به دست هم داده تا «همگرايي اسلامي و منطقه‌اي»(30) را به هم زنند، باید تنها درمان این درد، یعنی «تعاليم اسلامي و انديشه‌هاي امام خميني (ره)»(31) را با استفاده از این فناوری به گوش این مردم رساند.
تنها راه اشاعه این پیام مقدس، مسجد می تواند باشد. از این رو است که دشمن هماره با آن مخالف است. مستر همفر جاسوس بریتانیا در خاطراتش می نویسد: «از بنای مساجد به هر صورت باید جلوگیری شود.»(32) به عبارت «به هر صورت» توجه نمايید. این موضوع همچنان سیاست راهبردی استکبار است.
مگر نه آن است که بايد «جامعه ايراني در افق اين چشم‌انداز [بیست ساله]... برخوردار از دانش پيشرفته، توانا در توليد علم و فناوري»(33) باید باشد. آیا نبايد این نیرو‌ها را باید مسجد تربیت کند؟ مگر نه آن است که مسجد محل پرورش و آموزش بوده است؟  آیا تا امام جماعتی که خود بر این ویژگی آراسته نگردد، می تواند الگوساز باشد تا جوان از دانش پيشرفته برخوردار شده،(34) توانا در توليد علم و فناوري(35) گردد؟
کاهش استقبال جوانان از مسجد و فزونی استقبال آنان از اینترنت چیز قابل انکاري نیست. به نظر نگارنده، از مصادیق «مدیریت تحول» در کلام رهبری، «رفیق» نمودن این «رقیب» رسانه ای با مسجد است. باید مواظب شد که در کشور اسلامی، رسانه‌های مدرن، رقیب در عرض مسجد نباشند بلکه یار مسجد و در طول آن قرار بگیرند.
نکته جالب آن که سند چشم انداز، تربیت این نیرو‌ها را «متکي بر سهم برتر منابع انساني و سرمايه اجتماعي»(36) نموده است؛ چه سرمایه اجتماعی فراتر از مسجد و چه منابع انسانی ای بهتر از نیروی‌های مؤمن مسجدی؛ چرا که علم مطلوب در سند چشم انداز علم دینی و دین علمی است؛ نه علم سکولار. و بديهي است كه لازمه دست یافتن به علم دینی، تربیت نیروی‌های علمی آینده در قالب مسجد است.
آیا تربیت نیروی ایرانی با ویژگی‌های: «فعال، مسئوليت پذير، ايثارگر، مؤمن، رضايت‌مند... متعهد به انقلاب و نظام اسلامي و شکوفايي ايران و مفتخر به ايراني بودن»(37) بخشی از وظیفه مسجد به جوانان را گوشزد نمی کند؟ از کارکردهای مسجد می توان به نقش آن در پرورش افراد اشاره کرد که حکومت دینی بدان‌ها نیاز دارد؛ زیرا مسجد بار هدایت فکری و تربیتی نیروهای جامعه را بر دوش دارد.(38) در سایه رفت وآمد به مسجد، خلق وخوی‌ها و آداب و منش‌های افراد تا حد بسياری، هویدا می گردد. این تربیت و شناسايی، در روابط افراد با یکدیگر سازنده می باشد؛ زیرا حاکمیت اسلامی می تواند از این رهگذر، نیرو‌های متعهد و کارآمد خود را بشناسد.(39)
مسجد برای این دو امر مهم برای حکومت اسلامی نقش آفرینی می کند. همچنان که در دوران انقلاب و دفاع مقدس فرماندهان و نیروهای مردمی همه تربیت یافتگان مسجد بودند. امروزه نیز برای گزینش و تربیت افراد برای مدیریت سیاسی کشور باید از مسجد مدد گرفت.
مگر نه آن است که در زمان شكل گيري انقلاب و نیز دوران هشت سال دفاع مقدس همین مساجد بودند كه نیروی‌هايي متعهد و كارامد را تربیت کردند. اینک نیز بايسته است كه به همراه پدیده تحول، در خود تحولی ديگر ايجاد كنيم و باز به پروش چنین انسان‌هایی که ایران1404 نیاز دارد، اقدام نمایيم. همچنان كه بيان شد، رهبر فرزانه نيز «لزوم استقبال از تحولات و پرهیز از ایستایی و رکود»(40) را خاطرنشان کردند.

ضرورت هاي راه اندازي مسجد مجازي